zeevruchtengids.org/nl/methodologie-van-deze-gids
  • Nederlands
  • English
  • Français

Laatst bijgewerkt: september 2015

ICONEN BIJ DE SOORTENFICHES

VISGRONDEN

- Noord-Atlantische Oceaan

- Oostelijk deel Kanaal

- Middellandse Zee

 

 

VISTECHNIEKEN

- Boomkor

- Warrelnet

- Fuik 

- Hengel

- Zegen

KWEEKTECHNIEKEN

- Drijvende kooien in zee

- Kweekbassins op land

 

 

 

 

Welke informatie?

Deze gids is gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke informatie, over drie belangrijke criteria:
• de toestand van de bestanden voor de meest gegeerde vissoorten.
• de vistechnieken en hun impact op het milieu.
• de grootte bij geslachtsrijpheid.

 

Toestand van de bestanden

Deze gids schetst een beeld van de toestand van de bestanden van vis, schaal- en schelpdieren op basis van wetenschappelijke gegevens. Het is de bedoeling om aankopers van visserijproducten bewust te maken van de kwetsbaarheid van de belangrijkste commerciële soorten en hun aankopen te oriënteren in de richting van minder bedreigde soorten of bestanden. De status van een visstock is een dynamisch gegeven waar veel factoren invloed op hebben. Hoewel de ernst van de visserijimpact op bepaalde soorten en stocks buiten kijf staat – zoals bij de kabeljauw in Canada bijvoorbeeld – zijn ook andere parameters rechtstreeks van invloed op de toestand van de mariene fauna. Elke soort die in dit boek beschreven staat, heeft in het wild meerdere stocks (ook wel bestanden genoemd), waarvan de status onderling sterk kan verschillen. De belangrijkste stocks worden in deze publicatie beschreven in de mate waarin ze door de wetenschap gekend zijn. Hou bij het aankopen dus niet enkel rekening met de keuze voor een soort, maar neem ook de status van elk van de stocks van deze soort in beschouwing.

 

Vistechnieken

Voor elk van de besproken soorten worden de meest gebruikte vistechnieken vermeld. Lees hier meer over de impact van deze vistuigen op het milieu en het mariene ecosysteem.

 

Grootte van het dier

Elke stock is opgebouwd uit verschillende leeftijds- en grootteklassen. Deze verscheidenheid in leeftijdsstructuur is belangrijk voor het evenwicht van een stock. De aankoop van dieren die een geslachtsrijpe grootte hebben kunnen bereiken, is het meest duurzaam verantwoord. Voor de soorten waarvoor deze informatie beschikbaar is, vermelden we in de gids de lengte en/of het gewicht bij geslachtsrijpheid (t.t.z. de grootte waarop 50 % van de individuen in staat is om zich voort te planten). Binnen eenzelfde soort kan deze maat variëren van de ene geografische zone tot de andere. In een aantal gevallen ligt de wettelijke minimum aanlandingsmaat echter lager dan de grootte bij geslachtsrijpheid (klik hier voor meer details). Het is daarom aan te bevelen om de voorkeur te geven aan individuen die reeds de kans hebben gehad om zich voort te planten. Respect voor de grootte bij geslachtsrijpheid is zeker belangrijk in het geval een bestand in verzwakte toestand is. Als je verwerkte producten aankoopt (bv. fish sticks of bevroren blokken) loont het de moeite om dit soort informatie na te vragen hogerop in de bevoorradingsketen.

 

Beheermaatregelen

De belangrijkste instrumenten waarover het visserijbeheer beschikt, worden in deze gids uiteengezet. Dit werk heeft echter niet als doel om hun efficiëntie te analyseren.

 

Visseizoenskalender

Viskalenders zijn er om consumenten aan te wijzen wanneer welke vis het best gegeten wordt. Er zijn verschillende types kalenders in omloop. Zo zijn er veel die vis enkel aanprijzen in een bepaalde maand of seizoen omdat dan de aanvoer het hoogst is. In veel gevallen valt deze periode samen met de paaiperiode, als de vissen massaal samenkomen op de paaigronden en gemakkelijk in grote getale kunnen gevangen worden.

 

Vanuit biologisch standpunt is een visserij tijdens het kuitschieten en paaien op zich geen probleem, in het geval de bestanden in een goede toestand verkeren en de quota worden gerespecteerd. Maar veel soorten vormen tijdens de paaiperiode
zeer hoge concentraties (bv. zeebaars), wat hen extra kwetsbaar maakt voor visserijactiviteiten. Als men op dat moment met sleepnetten gaat vissen, kan de veroorzaakte mortaliteit zeer zwaar doorwegen op de populatie. In dat geval wordt er op dat moment beter niet op gevist. Bovendien geldt voor heel wat soorten dat het visvlees tijdens de paaiperiode van inferieure kwaliteit is (vb. tong en andere platvissen: slap vlees, kuitdragende vrouwtjes minder geapprecieerd door de klant). Dit leidt tot een lagere economische valorisatie van het aangelande product en een verspilling door verlies van grondstoffen in de keuken. Economen waarschuwen er daarenboven voor dat bij het vissen op hoge paaiconcentraties slechts enkele actoren de economische winsten opstrijken. Daarenboven leidt de aanvoer van hoge aantallen tot een zwakke prijsvorming op de markt en dus tot een slechte valorisatie van het product. Algemeen geldt dat vissen tijdens de paaiperiode met de nodige voorzichtigheid moet overwogen worden, maar vermeden moet worden in het geval een bestand verzwakt is.

 

        Consumptieadviezen voor producten uit wildvangst

  • Een product dat uit een gezond bestand afkomstig is, dat geëxploiteerd wordt op een niveau dat een Maximale Duurzame Opbrengst (MDO) garandeert en waarvan de visserijimpact op de omgeving (bijvangst, milieu-impact van de visserijmethode) beperkt is en onder controle wordt gehouden is “AAN TE RADEN”.
  • Een product dat uit een bestand afkomstig is waarvoor wetenschappelijke gegevens ontbreken, waar de veerkracht van de soort verzwakt is en/of waarvan de impact van de vistechniek op de omgeving niet verwaarloosbaar is (hoge bijvangstpercentages, bodemberoering) maar waarvan de vangsten geacht worden stabiel te zijn over de tijd en waarvoor een beheerplan bestaat dat op een redelijke termijn een Maximale Duurzame Opbrengst (MDO) beoogt en de negatieve milieu-impact reduceert is “MET MATE TE CONSUMEREN”.
  • Een product dat uit een overbevist bestand afkomstig is (waarbij de vangsten hoger liggen dan de natuurlijke aangroei), waar de verlaagde vangsten of biomassa de toekomst van de visserij onzeker maken, of als de soort met uitsterven bedreigd is, is “TE VERMIJDEN”.

 

Aquacultuur

 

Aquacultuur wint steeds meer aan belang bij de bevoorrading van de markt: bijna 50 % van de mariene productie op wereldniveau (bron: FAO 2016). In deze gids wordt ook een beeld geschetst van de belangrijkste gekweekte soorten die aangeboden worden op onze markt. De productiepraktijken verschillen echter sterk van bedrijf tot bedrijf, en van streek tot streek. Het is binnen het kader van deze deze gids niet mogelijk om deze alle individueel te beoordelen.

 

       Consumptieadviezen voor producten uit aquacultuur

  • Gezien de praktijken en de milieu-impact sterk kunnen verschillen van bedrijf tot bedrijf, wordt het advies gegeven om voor gekweekte soorten meer gedetailleerde informatie op te vragen over de specifieke condities van het bedrijf waar uw toeleverancier aankoopt, en de voorkeur te geven aan gelabelde producten (vb. biogarantie-label of ASC).

 

 

Ecologische performantie

In deze gids wordt niet ingegaan op de ecologische voetafdruk van de productiemethode, het transport en de valorisatie (verwerking, verpakking, etc.) van visserij- en aquacultuurproducten, omdat goede gegevens en meetinstrumenten nog ontbreken. In de toekomst zal de milieuperformantie van vis en zeevruchten steunen op een geheel van criteria (en niet enkel ecologische), die met behulp van gesofisticeerde instrumenten en op basis van rijkere gegevens worden bepaald. Idealiter zal voor elke product op de markt een complete levenscyclusanalyse beschikbaar zijn, waar een milieuimpactanalyse van zowel de oorsprong, de productietechniek en alle stappen in de verwerking en distributie in rekening worden gebracht.


In deze Vis- en Zeevruchtengids wordt vooral ingegaan op de status van de stocks, zodat men bij de aankoop van soorten kan kiezen uit bestanden die niet in hun voortbestaan bedreigd zijn en stocks die bedreigd zijn met rust worden gelaten. Het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) is momenteel bezig met de ontwikkeling van een gedetailleerde evaluatiemethode om de ecologische, sociale en economische duurzaamheid van de in België aangelande vis te beoordelen (VALDUVIS).

 

Informatiebronnen

De informatie over de status van de bestanden van soorten is afkomstig uit studies die werden gepubliceerd door gerenommeerde onderzoeksinstellingen, verantwoordelijk voor het mee in kaart brengen van visbestanden wereldwijd. Voor de Noord-Atlantische soorten zijn de gegevens afkomstig van de IROZ (Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee, in het Engels ICES genoemd). Ook het Franse mariene onderzoeksinstituut Ifremer (Institut français de recherche pour l’exploitation de la mer) en het Vlaamse ILVO (Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek) werden geraadpleegd. De wereldwijde evaluatie van mariene hulpbronnen door de wereldvoedselorganisatie FAO was eveneens een referentiepunt. Het Franse Institut de recherche pour le développement (IRD), het Muséum National d’Histoire Naturelle (MNHN), het Centre de Coopération International en Recherche Agronomique pour le Développement (CIRAD), alsook het Comité Interprofessionnel des Produits de l’Aquaculture (CIPA) gaven input voor specifieke soorten. Een lijst van geraadpleegde bronnen is weergegeven op het einde van dit werk.